Sabah kontağı çevirdiğinizde marş motoru ağır ağır dönüyorsa ya da farlar normalden sönük görünüyorsa akla gelen ilk soru şu oluyor: "Akü bitti mi, yoksa başka bir sorun mu var?" Bu sorunun cevabını tahminle bulmak yerine ölçerek bulmak mümkün. Hem de servise gitmeden, evinizin önünde, birkaç dakikada.
Aşağıda akü test cihazı kullanımını sıfırdan anlatıyorum: hangi cihazı alacaksınız, kabloları nereye tutacaksınız, ekranda gördüğünüz sayı ne anlama geliyor ve hangi durumda "bu akü gitmiş" diyeceksiniz.
"Test cihazı" adı altında farklı fiyat ve yetenekte birkaç ürün satılıyor. Yeni başlayan biri için bunların hepsine ihtiyaç yok; ama farkı bilmek gerekiyor.
Dijital multimetre, akünün gerilimini yani voltunu ölçer. Ucuzdur, küçüktür, evde başka işlerinize de yarar. Akünün doluluk durumunu ve şarj sisteminin çalışıp çalışmadığını anlamak için yeterlidir. Yeni başlayan birinin alması gereken cihaz budur.
Yük testi cihazı (load tester), aküye yapay bir yük bindirip gerilimin ne kadar düştüğünü izler. Yani "akü dolu mu" değil, "akü yük altında ayakta kalabiliyor mu" sorusuna cevap verir. Voltajı normal görünen ama marş anında çöken aküleri bu cihaz yakalar.
CCA test cihazı ise akünün soğuk çalıştırma akımını ölçer ve etiketteki değerle karşılaştırır. Genelde servislerde bulunur.
Cihazın döner düğmesini DC gerilim yani doğru akım voltajı konumuna alın. Üzerinde "V" harfinin yanında düz bir çizgi ve altında noktalı çizgi olan sembol bulunur; bazı cihazlarda "V⎓" veya "DCV" yazar. Kademeli cihazlarda 20V kademesini seçin. Otomatik kademeli cihazlarda sadece DCV'yi seçmek yeterli.
Kırmızı probu "VΩmA" yazan girişe, siyah probu "COM" yazan girişe takın. Yanlış girişe takarsanız ölçüm alamazsınız.
Ölçümü iki aşamada yapıyoruz: motor kapalıyken ve motor çalışırken. Bu ikisi bize iki farklı şeyi söylüyor.
Kırmızı probu akünün artı (+) kutbuna, siyah probu eksi (−) kutbuna değdirin. Probları kutup başının kendisine değil, mümkünse kurşun kutba temas ettirin. Ekranda çıkan değeri şu tabloyla karşılaştırın:
| Ölçülen gerilim | Doluluk | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| 12,7 V ve üzeri | Tam dolu | Akü iyi durumda |
| 12,4 – 12,6 V | Yaklaşık %75 | Normal, uzun bir yolculuk fayda eder |
| 12,2 – 12,3 V | Yaklaşık %50 | Şarj gerekiyor, sebebini araştırın |
| 12,0 V civarı | Yaklaşık %25 | Ciddi boşalma, harici şarj şart |
| 11,8 V ve altı | Boş / hücre arızası | Yük testi yapılmalı, değişim gündemde |
Buradaki en yaygın yanılgı şudur: 12 volt yazan akü 12 volt gösteriyorsa "normal" değildir, neredeyse boştur. Sağlıklı bir akü dinlenmiş haldeyken 12,6–12,8 volt gösterir.
Aracı çalıştırın, probları aynı şekilde tutun. Bu ölçüm artık aküyü değil alternatörü yani şarj sistemini test eder. Beklenen aralık 13,5 – 14,5 volt. Bu aralıktaysanız alternatör aküyü besliyor demektir.
Bu çok karşılaşılan bir durum. Akü dinlenirken 12,6 volt gösteriyor ama marşta araç zorlanıyor. Burada iki test daha var: