Aracın arka tarafından çıkan dumanı çoğu sürücü sadece bir egzoz meselesi sanır. Oysa motorun içinde, yanma sonucu oluşan gazın bir kısmını tekrar yanma odasına gönderen ayrı bir düzenek vardır. Servislerde ve sürücü arasında sık sık "icat sistemi" olarak anılan bu düzenek, teknik adıyla egzoz gazı geri dönüşüm (EGR) sistemidir. Adı kulağa garip gelse de yaptığı iş basittir: motorun ürettiği kirli gazın bir bölümünü dışarı atmadan geri çevirerek yanma sıcaklığını düşürmek.
Peki bu sistem tıkanırsa ne olur? Araç neden birden hantallaşır, neden rölantide titrer? Aşağıda konuyu yeni öğrenen biri için baştan anlatıyoruz.
Motor içinde yakıt ve hava yandığında çok yüksek sıcaklıklar oluşur. Sıcaklık arttıkça zararlı azot oksit gazlarının miktarı da artar. Sistem burada devreye girer: egzozdan çıkan gazın küçük bir kısmını emme manifolduna geri yollar. Geri dönen gaz içinde yanmaya katılacak oksijen az olduğu için yanma biraz "yavaşlar", sıcaklık düşer, zararlı gaz oranı azalır.
Geri dönen gaz temiz hava değil; içinde kurum ve yağ buharı taşır. Bu kalıntı zamanla valf yüzeyine ve kanal duvarlarına yapışıp sertleşir. Özellikle sürekli kısa mesafe kullanılan, motoru tam ısınmaya fırsat bulmayan araçlarda birikme çok daha hızlıdır. Şehir içinde günde beş kilometre giden bir araç ile şehirler arası yol yapan bir araç aynı kilometrede aynı durumda olmaz.
Havanın kalitesi de doğrudan etkiler. Tıkalı bir hava filtresi motorun yanma dengesini bozar, kurum oranını artırır. Bu yüzden filtre değişimi başlı başına bir bakım kalemi olarak ele alınmalıdır.
Mantık aynı, sonuçlar farklı. Dizel motorlarda kurum üretimi çok daha fazla olduğu için tıkanma sık görülür ve genellikle partikül filtresiyle birlikte sorun çıkarır. Benzinli araçlarda birikme daha yavaştır ama olmaz demek doğru değil; özellikle yüksek kilometreli, yağ tüketen motorlarda valf yapışabilir.
Sürücünün en çok merak ettiği kısım burası: sistem bozulunca araç bunu nasıl belli eder?
Belirtiler çoğu zaman yavaş yavaş gelir, bir sabah birden ortaya çıkmaz. En sık karşılaşılanlar:
| Belirti | Ne anlama gelebilir? |
|---|---|
| Rölantide titreme, düzensiz çalışma | Valf açık kalmış, motora fazla egzoz gazı giriyor |
| Gaza basınca gecikme, güç kaybı | Kanal tıkanmış ya da valf takılı kalmış |
| Egzozdan siyah duman | Yanma bozulmuş, kurum artmış |
| Yakıt tüketiminde artış | Motor beyni yanmayı düzeltmeye çalışıyor |
| Motor arıza lambasının yanması | Beyin sistemden beklediği değeri okuyamıyor |
| Soğukta zor çalışma | Valf tamamen açık kalmış olabilir |
Bu belirtiler yalnızca bu sisteme özgü değildir. Aynı şikâyetler bujilerden, enjektörlerden ya da hava kaçağından da gelebilir. Bu yüzden tahminle parça değiştirmek yerine arıza tespit cihazıyla hata kodu okutmak en doğru başlangıçtır.
Valfi sökmek yeni başlayan biri için uygun bir iş değil, ancak birkaç şeyi gözle takip etmek mümkün:
Bu notlar servise gittiğinizde teşhis